YOGYAKARTA – Sejarah adeging Nagari Ngayogyåkartå Hadiningrat boten saged uwal saking saking lelampahan Pangéran Mangkubumi nalikå ngupadi kaadilan ing bumi Mataram. Prekawis punikå kawiwitan saking pasulayan antawisipun Pangéran Mangkubumi kaliyan Susuhunan Pakubuwånå II sarta pihak V.O.C.

Wosing Perkawis

Wonten sawatara bab ingkang dados jalari punika, antawisipun inggih punikå:

• Gèsèhing rembag ngenani tåtå rakiting séwan siti ing laladan pasisiran.

• Boten dipunparingaken bebånå (hadiah) sayembårå nalikå Pangéran Mangkubumi kasil numpes kramanipun Tumenggung Martåpurå ing Sukåwati.

• Wontenipun cawé-cawé utawi campur tangan V.O.C. ing njeroning urusan karaton Mataram.

Amargi kawontenan punikå, ing warså 1746 Pangéran Mangkubumi milih jengkar saking karaton kanggé nindakaken perlawanan dhumateng Sunan Pakubuwånå II lan V.O.C.. Nalikå sasi Désèmber 1749, Pangéran Mangkubumi dipunjumenengaken minångkå ratu Mataram kanthi jejuluk Sunan Kabanaran wonten ing Kabanaran.

Prajanjan Giyanti lan Jatisari

Amargi tansåyå kalindhih dening wadyå bålå Kabanaran, pihak V.O.C. lan Sunan Pakubuwånå III pungkasanipun kerså ngadani bedhamèn utawi perdamaian. Bedhamèn punikå dipunwujudaken lumantar Prajanjan Giyanti ing dinten Kemis Kliwon, 13 Fèbruwari 1755. Ing dinten punikå, Sunan Kabanaran resmi ajejuluk Sri Sultan Hamengku Buwånå I.

Kalih dinten sasampunipun, inggih punikå 15 Fèbruwari 1755, dipunadani malih parepatan ing Jatisari kanggé nemtokaken tapal wates nagari sarta watesing kabudayan antawisipun Surakarta lan Ngayogyakarta.

Lairipun Nagari Ngayogyåkartå

Sri Sultan Hamengku Buwånå I lajeng mratelakaken kepyakan adeging Nagari Ngayogyåkartå Hadiningrat ing dinten Kemis Pon, 13 Maret 1755. Dene pambangunan fisik karaton piyambak dipunwiwiti kanthi mbabad wana Beringan ing tanggal 9 Oktober 1755. Sasampunipun wangunan karaton paripurna, Sri Sultan Hamengku Buwånå I nembe nglenggahi karaton énggal kasebat ing dinten Kemis Pahing, 7 Oktober 1756.

Kanthi dhasar sujarah kasebat, saben suryå kaping 13 Maret dipunpèngeti minångkå dinten pèngetan adeging Daerah Istimewa Yogyakarta. Pèngetan punikå boten namung seremonial, nanging ugi kanggé ngenang malih woh pambudidåyåning Pangéran Mangkubumi ingkang sampun mbrastha adil ing bumi Mataram.