
YOGYAKARTA â Sejarah adeging Nagari NgayogyĂ„kartĂ„ Hadiningrat boten saged uwal saking saking lelampahan PangĂ©ran Mangkubumi nalikĂ„ ngupadi kaadilan ing bumi Mataram. Prekawis punikĂ„ kawiwitan saking pasulayan antawisipun PangĂ©ran Mangkubumi kaliyan Susuhunan PakubuwĂ„nĂ„ II sarta pihak V.O.C.
Wosing Perkawis
Wonten sawatara bab ingkang dados jalari punika, antawisipun inggih punikÄ:
-
GÚsÚhing rembag ngenani tÄtÄ rakiting séwan siti ing laladan pasisiran.
-
Boten dipunparingaken bebÄnÄ (hadiah) sayembÄrÄ nalikÄ Pangéran Mangkubumi kasil numpes kramanipun Tumenggung MartÄpurÄ ing SukÄwati.
-
Wontenipun cawé-cawé utawi campur tangan V.O.C. ing njeroning urusan karaton Mataram.
Amargi kawontenan punikÄ, ing warsÄ 1746 Pangéran Mangkubumi milih jengkar saking karaton kanggé nindakaken perlawanan dhumateng Sunan PakubuwÄnÄ II lan V.O.C.. NalikÄ sasi DésÚmber 1749, Pangéran Mangkubumi dipunjumenengaken minÄngkÄ ratu Mataram kanthi jejuluk Sunan Kabanaran wonten ing Kabanaran.

Prajanjan Giyanti lan Jatisari
Amargi tansÄyÄ kalindhih dening wadyÄ bÄlÄ Kabanaran, pihak V.O.C. lan Sunan PakubuwÄnÄ III pungkasanipun kersÄ ngadani bedhamÚn utawi perdamaian. BedhamÚn punikÄ dipunwujudaken lumantar Prajanjan Giyanti ing dinten Kemis Kliwon, 13 FÚbruwari 1755. Ing dinten punikÄ, Sunan Kabanaran resmi ajejuluk Sri Sultan Hamengku BuwÄnÄ I.
Kalih dinten sasampunipun, inggih punikÄ 15 FÚbruwari 1755, dipunadani malih parepatan ing Jatisari kanggé nemtokaken tapal wates nagari sarta watesing kabudayan antawisipun Surakarta lan Ngayogyakarta.
Lairipun Nagari NgayogyÄkartÄ
Sri Sultan Hamengku BuwÄnÄ I lajeng mratelakaken kepyakan adeging Nagari NgayogyÄkartÄ Hadiningrat ing dinten Kemis Pon, 13 Maret 1755. Dene pambangunan fisik karaton piyambak dipunwiwiti kanthi mbabad wana Beringan ing tanggal 9 Oktober 1755. Sasampunipun wangunan karaton paripurna, Sri Sultan Hamengku BuwÄnÄ I nembe nglenggahi karaton énggal kasebat ing dinten Kemis Pahing, 7 Oktober 1756.
Kanthi dhasar sujarah kasebat, saben suryÄ kaping 13 Maret dipunpÚngeti minÄngkÄ dinten pÚngetan adeging Daerah Istimewa Yogyakarta. PÚngetan punikÄ boten namung seremonial, nanging ugi kanggé ngenang malih woh pambudidÄyÄning Pangéran Mangkubumi ingkang sampun mbrastha adil ing bumi Mataram.